1. Finansowanie Wewnętrzne I Finansowanie Zewnętrzne.
Wewnętrznymi źródłami finansowania w przypadku małych firm nic posiadających osobowości prawnej są zwykle środki właściciela (właścicieli) firmy inwestowane w działalność w momencie jej zakładania, oraz wypracowane przez firmę w trakcie funkcjonowania. W przypadku firm jednoosobowych i spółek cywilnych (szczególnie tych, które nic sporządzaj ą sprawozdań finansowych) występuje tu problem rozdzielenia środków posiadanych przez firmę od środków posiadanych przez właściciela. Dlatego za wewnętrzne źródła finansowania można tu uznać wszystkie sposoby finansowania, które nic angażują kapitału osób trzecich (poza właścicielami firmy). Problem ten nie występuje w przypadku firm posiadających osobowość prawną (spółki z o.o., spółki akcyjne). Za wewnętrzne źródła finansowania uznajemy tu środki wypracowane przez firmę w trakcie działalności, oraz tzw. zobowiązania wewnątrzzakładowe np. zobowiązania x tytułu wynagrodzeń wobec pracowników. Jedynym kosztem o jakim możemy mówić w przypadku korzystania z wewnętrznych źródeł finansowania jest wcześniej wspomniany koszt alternatywny (utraconych możliwości). W przypadku finansowania zewnętrznego kosztem będzie oczekiwana przez podmiot udostępniający nam środki stopa zwrotu z inwestowanego przez niego kapitału. Finansowaniem zewnętrznym będzie więc zarówno pozyskanie dodatkowego wspólnika czy udziałowca, skorzystanie z usług funduszu venture capital, kredytu bankowego jak i leasingu.
2. Kapitał Własny i Kapitał Obcy.
Omówione w poprzednim punkcie wewnętrzne i zewnętrzne źródła finansowania dostarczają przedsiębiorstwu kapitału, który może być kapitałem własnym przedsiębiorstwa i kapitałem obcym (inaczej mówiąc zobowiązaniem). Kapitał własny firmy może pochodzić zarówno ze źródeł wewnętrznych jak i zewnętrznych. Głównymi zewnętrznymi źródłami kapitału własnego są: - pozyskanie nowego udziałowca (inwestora), - pozyskanie funduszu venture capital, - emisja akcji.
Z punktu widzenia małych firm ostatni sposób można pominąć, może on być niekiedy stosowany przez firmy średniej wielkości, jest jednak charakterystyczny dla dużych firm. Podmioty dostarczające firmie kapitału własnego nabywają automatycznie prawo własności do pewnej (odpowiadającej ich udziałowi) części majątku przedsiębiorstwa, oczekując jednocześnie z tego tytułu określonych korzyści w postaci dochodów pieniężnych z udziału w zyskach i wzrostu wartości przedsiębiorstwa (a więc także posiadanych udziałów, które będą mogły z zyskiem sprzedać). Jednak inwestując swoje środki muszą się także liczyć z możliwością uzyskania mniejszych niż oczekiwane zysków, a nawet z ryzykiem utraty zainwestowanego kapitału (w przypadku bankructwa). Dlatego koszt pozyskania kapitału własnego będzie dla rentownej firmy zwykle wyższy niż koszt kapitału obcego (oznacza konieczność dzielenia się zyskiem), jest natomiast obarczony mniejszym ryzykiem (odwrotnie niż dla inwestora). Mówiąc o kosztach kapitału własnego ( w przypadku spółek prawa handlowego) musimy pamiętać także o tym, że wypłaty dywidend są dokonywane z zysku po opodatkowaniu (nie korzystamy z tarczy podatkowej). Pozyskując kapitał własny z zewnętrznych źródeł przedsiębiorca musi się również liczyć z częściową (czasem nawet całkowitą) utratą kontroli nad firmą.
Kapitał obcy przedsiębiorstwa reprezentuje jego zobowiązania wobec różnych podmiotów. Podmioty dostarczające firmie kapitału obcego pożyczają go na pewien z góry określony czas za co oczekują wynagrodzenia w postaci oprocentowania. Odsetki od pożyczonego kapitału stanowią dla przedsiębiorstwa koszt (koszty finansowe) zmniejszający podstawę opodatkowania. Głównymi zewnętrznymi źródłami kapitału obcego są: - zobowiązania z tytułu dostaw i usług, oraz z tytułu podatków i ZUS, - kredyty bankowe, - leasing finansowy (kapitałowy), - emisja obligacji i innych papierów dłużnych.
Źródłem kapitału nie jest natomiast leasing operacyjny ponieważ przedmiot leasingu nie zalicza się do środków własnych przedsiębiorstwa. Pierwsze z wyżej wymienionych źródeł nie będzie przedmiotem naszego zainteresowania ponieważ wykracza poza poruszaną tematykę komercyjnych źródeł finansowania. Także emisja papierów dłużnych i obligacji jest źródłem wykorzystywanym głównie przez duże i znane na rynku firmy, w związku z tym nie będzie szerzej omawiana. Natomiast kredyty bankowe i leasing finansowy wykazują szereg podobieństw i zostaną dalej szerzej omówione. Wspólną cechą wszystkich form finansowania przy pomocy długu (pozyskiwania kapitału obcego) jest to, że wierzyciel będzie domagał się zwrotu całej pożyczonej kwoty wrą/, z należnymi odsetkami w określonych umową terminach bez względu na wielkość osiągniętych przez firmę zysków. Powoduje to że pozyskiwanie kapitału obcego wiąże się z większym ryzykiem dla przedsiębiorstwa. Z wykorzystaniem w firmie kapitału obcego związane jest pojęcie dźwigni finansowej. Nic wgłębiając się w teoretyczne szczegóły można w dużym uproszczeniu powiedzieć, że dźwignia finansowa jest wykorzystywana w celu zwiększenia rentowności kapitału własnego (czyli dochodów uzyskiwanych przez właścicieli), jeżeli dzięki pożyczeniu kapitału firma zarobi więcej niż wynosi wartość płaconych od niego odsetek, to zysk z kapitału należącego do właścicieli jest powiększany, czyli "lewarowany". Najlepiej będzie wyjaśnić to na przykładzie: Przyjmijmy, że firma posiada własny kapitał 100 000 zł i nic korzysta z kapitałów obcych (nie ma kredytów a za towary płaci gotówką). Osiągany dochód miesięczny wynosi 4 000 zł. Oznacza to, że rentowność jej kapitałów wynosi w ujęciu miesięcznym 4%. Przyjmijmy, że dzięki dwukrotnemu zwiększeniu kapitału jej przychody ze sprzedaży zwiększą się także dwukrotnie (zakupi więcej towarów na które znajdzie zbyt) i miesięczny dochód wyniesie X 000 zł. Aby sfinansować dodatkowe zakupy firma sięgnie do kapitałów obcych i zaciągnie kredyt w wysokości 100 000 zł od którego będzie płacić odsetki 24% w skali roku (2% miesięcznic). Miesięcznic koszty dodatkowe wyniosą 2 000 zł, a więc zysk wyniesie 6 000 zł. Tak więc właściciel nic inwestując ani złotówki dzięki pozyskaniu kapitału obcego zwiększy swoje dochody miesięczne o 50%. Wiele firm (szczególnie z branży handlowej) zapomina jednak o zwiększonym ryzyku finansowania kapitałem obcym i wykorzystuje dźwignię finansową w zbyt dużym zakresie popadając przy tym często w kłopoty finansowe wynikające z utraty płynności czasem kończące się nawet bankructwem firmy. Dlatego powinniśmy pamiętać o zachowaniu rozsądnych proporcji pomiędzy kapitałem własnym i obcym, co pozwoli na osiągnięcie przez firmę maksymalnych korzyści przy ograniczonym poziomic ryzyka.
3. Kapitał Długoterminowy i Kapitał Krótkoterminowy.
Jedną z głównych różnic pomiędzy kapitałem własnym i obcym jest czas na jaki został postawiony firmie do dyspozycji. Czas jest określony w przypadku kapitału obcego, kapitał własny jest natomiast udostępniony bezterminowo. Dlatego też dzieląc źródła finansowania majątku z punktu widzenia czasu na długo i krótkoterminowe, kapitały własne zawsze zaliczymy do kapitałów długoterminowych, natomiast kapitały obce można zaliczyć w zależności od okresu na jaki zostały nam udostępnione na długoterminowe - z terminem zwrotu powyżej l roku (np. średnio i długoterminowe kredyty) i krótkoterminowe (zobowiązania, kredyty krótkoterminowe). Planując pozyskanie zewnętrznych źródeł finansowania należy pamiętać, że zmieni to także proporcje pomiędzy kapitałami długo i krótkoterminowymi, co po pierwsze wpłynie na poziom kosztów (kapitały długoterminowe kosztują zwykle więcej niż krótkoterminowe), po drugie na płynność finansową (zwiększenie krótkoterminowych zobowiązań spowoduje pogorszenie płynności). W praktyce przyjmuje się zasadę, nazywaną złotą regułą finansową, która mówi że firma powinna trwałe aktywa (środki trwale) finansować kapitałem długoterminowym (nazywanym także kapitałem stałym). Jeżeli kapitał stały przekracza wartość trwałych aktywów mówimy, że firma posiada dodatni kapitał obrotowy. Posiadanie pewnego kapitału obrotowego zmniejsza ryzyko utraty płynności finansowej (w przypadku np. opóźnień w spłatach należności przez odbiorców).
MAJĄTEK TRWAŁY
|
| KAPITAŁ DŁUGOTERMINOWY
(kapitał własny + zobowiązania długoterminowe)
| MAJĄTEK OBROTOWY
| KAPITAŁ OBOROTWY
| |
| KAPITAŁ KRÓTKOTERMINOWY
(zobowiązania krótkoterminowe)
|
Tab. 1 Kapitały długoterminowe i krótkoterminowe
4. Dostępne Formy Finansowania w Zależności od Fazy Rozwoju i Wielkości Firmy.
Kwestia pozyskania źródeł finansowania dotyczy zarówno firm rozpoczynających działalność, jak i od lat istniejących na rynku. Przedsięwzięcia inwestycyjne podejmują zarówno firmy małe jak i duże. Największe zapotrzebowanie na zewnętrzne źródła finansowania mają jednak firmy znajdujące się w okresie rozwoju. Podobnie problem pozyskania zewnętrznego finansowania działalności bieżącej nasila się w okresie rosnącej sprzedaży, wymagającej powiększenia stanu zapasów oraz powodującej rosnący poziom należności od odbiorców. Wielkość zapotrzebowania na środki finansowe zależy od rodzaju prowadzonej działalności jak i od realizowanej koncepcji rozwoju firmy. Przedsiębiorcy realizujący koncepcję dynamicznego wzrostu firmy mają dużo większe zapotrzebowanie na finansowanie zewnętrzne od tych, którzy preferują prowadzenie działalności na mniejszą skalę przy założeniu pewnego stabilnego poziomu dochodów. Niestety, firmy rozpoczynające działalność napotykają zwykle na duże trudności w pozyskaniu zewnętrznych źródeł finansowania, szczególnie w zakresie pozyskania kredytów bankowych (zarówno inwestycyjnych jak i obrotowych). Sytuacja ta wynika głównie ze zwiększonego ryzyka kredytowania przedsiębiorstw w początkowych fazach działalności. Firmy takie najczęściej nic mają bowiem ugruntowanej pozycji rynkowej, stabilnych rynków zbytu, nie posiadają zazwyczaj kapitałów własnych, często nie posiadają majątku mogącego stanowić zabezpieczenie spłaty kredytu. Dużo łatwiej jest małej lub rozpoczynającej działalność firmie pozyskać środki poprzez leasing, koszt leasingu jest z kolei zwykle wyższy od kosztu kredytu. Niektóre firmy realizujące wyjątkowo obiecujące i innowacyjne przedsięwzięcia mogą uzyskać wsparcie finansowe także od funduszów venture capital.
Dostępność
| Kredyt
| Leasing
| Faktoring
| Vanture Capital
| Emisja Akcji
| Stadium Rozwoju
| Koncepcja przedsięwzięcia
| -
| -
| -
| +
| -
| Rozruch firmy
| +
| ++
| -
| +
| -
| Mała firma
| ++
| +++
| ++
| ++
| -
| Średnia firma
| +++
| +++
| +++
| +
| +
|
- źródło niedostępne
+ trudno dostępne
++ średnio dostępne
+++ łatwo dostępne
|